บันทึกการจัดการความรู้ (KM)
หัวข้อ: การให้การปรึกษาผู้ที่มีภาวะซึมเศร้า (Depression Counseling)
วัน/เวลา: เวลา 13.30–14.35 น. (วันที่ไม่ได้ระบุในเอกสาร)
รูปแบบ: การประชุมแลกเปลี่ยนเรียนรู้
ผู้เข้าร่วม:
• ผศ. ดร. วิมลนนท์
• รศ. ดร. อัจฉราพร
• ผศ. ดร. สุภาภัค เภตราสุวรรณ
• รศ. ดร. วารีรัตน์ ถาน้อย
• บุคลากรอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องในภาควิชาสุขภาพจิตและการพยาบาลจิตเวชศาสตร์
1. ความเป็นมา
ภาวะซึมเศร้า (Depression) เป็นปัญหาทางสุขภาพจิตที่พบมากในกลุ่มนักเรียน นิสิต นักศึกษา และประชาชนทั่วไป หากไม่ได้รับการดูแลและช่วยเหลืออย่างเหมาะสมอาจนำไปสู่การทำร้ายตนเองหรือการสูญเสียชีวิตได้ ภาควิชาฯ จึงจัดกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้เพื่อรวบรวมแนวทางการให้คำปรึกษาที่มีประสิทธิภาพและเหมาะสมกับผู้ที่มีภาวะซึมเศร้าในบริบทของงานพยาบาลและอุดมศึกษา
2. วัตถุประสงค์
• เพื่อแลกเปลี่ยนประสบการณ์ของอาจารย์ในการให้คำปรึกษาผู้มีภาวะซึมเศร้า
• เพื่อสังเคราะห์เทคนิคและกระบวนการที่ใช้ได้ผล
• เพื่อพัฒนาแนวปฏิบัติในการช่วยเหลือนักศึกษาที่มีภาวะซึมเศร้า
3. สาระสำคัญจากการแลกเปลี่ยนเรียนรู้
3.1 ปัญหาและอุปสรรค
• การสร้างสัมพันธภาพในช่วงแรกมักมีอุปสรรค เช่น
o ผู้รับบริการไม่ยอมเปิดกล้อง หรือไม่พูดเลยในการพบครั้งแรก
o เด็กและเยาวชนมักไม่อยากให้แจ้งผู้ปกครอง
o ผู้รับบริการไม่ได้สมัครใจมาพบ เช่น กรณีที่กิจการนักศึกษาส่งมา
• กรณีผู้ป่วยซึมเศร้าระดับรุนแรง อาจรู้สึกไร้คุณค่าและมีแนวโน้ม "จากไปได้เลย"
3.2 เทคนิคและแนวทางที่ใช้
• เริ่มจากการสำรวจตนเอง (Iceberg technique) เพื่อให้เข้าใจระดับลึกของอารมณ์
• ให้ผู้รับบริการวาดภาพครอบครัว เพื่อประเมินสัมพันธภาพที่มีอิทธิพล
• ใช้การ ฟังอย่างไม่มีเงื่อนไข (Unconditional Acceptance) และอยู่กับผู้รับบริการในทุกภาวะอารมณ์
• คำพูดปลุกพลัง เช่น “หากรู้สึกแย่ ให้คิดถึงเราก็ได้” ช่วยให้เขารู้สึกไม่โดดเดี่ยว
• เน้นการให้ “เห็นคุณค่าในตนเอง” โดยชวนคิดถึงข้อดีแม้ในสถานการณ์ที่ดูแย่
• หากผู้รับบริการไม่เปิดใจทันที ให้ใช้ “ความสม่ำเสมอ” และ “ความไว้วางใจ” ค่อย ๆ สร้างความสัมพันธ์
• เปิดโอกาสให้ผู้รับบริการ เลือกวิธีพบ (Online/Onsite) ตามความสะดวกใจ
3.3 ตัวอย่างกรณีศึกษา
• กรณีนักศึกษาระดับบัณฑิตศึกษา: ไม่เปิดหน้าใน 2 ครั้งแรก แต่เริ่มเปิดใจในครั้งที่ 3 เมื่อรู้สึกปลอดภัย
• เคสสามเณรที่ไม่เต็มใจมาพบ ไม่พูดคุยเลย เพราะรู้สึกว่าถูกบังคับ
4. สิ่งที่ได้เรียนรู้
• การช่วยเหลือผู้ที่มีภาวะซึมเศร้าจำเป็นต้อง อาศัยความไว้วางใจและสัมพันธภาพที่มั่นคง
• เทคนิคการใช้กิจกรรมศิลปะ (วาดภาพ) สามารถช่วยสะท้อนความรู้สึกได้ดีกว่าการพูด
• ควรเน้นว่า "เราคุยกับเขาในฐานะผู้ช่วยเหลือ ไม่ใช่ผู้ควบคุม" เพื่อให้ผู้รับคำปรึกษาเปิดใจ
• ผู้ให้คำปรึกษาต้องมีทักษะในการ “ฟัง” มากกว่าการ “ชี้แนะ”
5. ข้อเสนอแนะ
• ส่งเสริมการใช้เครื่องมือหลากหลาย เช่น Iceberg model, การวาดภาพ, การเปิดใจด้วยคำถามปลายเปิด
• ควรมีระบบ นัดหมายต่อเนื่อง เพื่อติดตามผล ไม่ปล่อยให้ผู้รับบริการขาดตอน
• พัฒนา ทักษะการดูแลแบบ trauma-informed care ให้ผู้ให้คำปรึกษา
• พัฒนาช่องทางรับคำปรึกษาที่นักศึกษารู้สึกปลอดภัยและไม่รู้สึก “ผิดปกติ” ที่มาขอความช่วยเหลือ






