เอกสารองค์ความรู้ (KM)
หัวข้อ: การให้คำปรึกษาผู้สูงอายุในบริบทสุขภาพจิต
วันแลกเปลี่ยนเรียนรู้: 16 พฤษภาคม 2561
สถานที่: ห้อง 303 คณะพยาบาลศาสตร์ ศาลายา
ผู้ถ่ายทอดองค์ความรู้:
• รศ. ดร. อัจฉราพร สี่หิรัญวงศ์
• ผศ. ดร. พวงเพชร เกษรสมุทร
• ดร. ภาศิษฏา อ่อนดี
ผู้ลิขิต: รศ. ดร. นพพร ว่องสิริมาศ
ประเภทองค์ความรู้: Tacit Knowledge จากการปฏิบัติงานจริง
1. ที่มาและความสำคัญของการจัดการความรู้
ผู้สูงอายุเป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงต่อปัญหาสุขภาพจิต โดยเฉพาะภาวะซึมเศร้า ความเครียดจากครอบครัว ความคาดหวังที่ไม่สมดุล และการเผชิญกับความสูญเสีย การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในครั้งนี้เป็นการถ่ายทอดเทคนิค แนวทาง และกรณีศึกษาจริงจากผู้เชี่ยวชาญ เพื่อยกระดับคุณภาพการให้คำปรึกษาและการดูแลสุขภาพจิตผู้สูงอายุ
2. สาระสำคัญจากการแลกเปลี่ยนเรียนรู้
🔹 ดร. ภาศิษฏา อ่อนดี
บริบท: ชมรมผู้สูงอายุหอพักบางขุนนนท์
• ผู้สูงอายุส่วนใหญ่เป็นข้าราชการบำนาญ เข้าถึงบริการสุขภาพได้ดี
• ปัญหาที่พบบ่อย: ความเครียดจากลูกหลาน ความกังวลทางสุขภาพ
• ไม่พบภาวะซึมเศร้าเด่นชัดในกลุ่มนี้
• ตัวอย่างเคส:
o ผู้สูงอายุถูกกระทบจากการที่ลูกเขยทำร้ายลูก
o ผู้สูงอายุถูกประเมินโดยลูกที่อบรมเป็น caregiver แล้วส่งต่อรักษา
🔹 รศ. ดร. อัจฉราพร สี่หิรัญวงศ์
บริบท: ประสบการณ์ส่วนตัวในการดูแลผู้สูงอายุ
• ภาวะซึมเศร้ามักเกิดจากความขัดแย้งในครอบครัว
• เทคนิคที่ใช้:
o Reframing เพื่อดึงมุมมองบวก
o ช่วยเสริม Self-esteem และ Self-efficacy
o ให้ความรู้แก่ผู้ดูแล
• ปัญหาบางราย: ผู้สูงอายุไม่ยอมรับการรักษา เลือกใช้สมุนไพรแทนยา
🔹 ผศ. ดร. พวงเพชร เกษรสมุทร
บริบท: ศูนย์การแพทย์กาญจนาภิเษก
• เคสที่พบบ่อย: ความรุนแรงในครอบครัว (Violence / Abuse)
• ใช้แนวคิด Client-Centered Approach, CBT, Thought Stopping, I-Message
• เป้าหมาย: ช่วยผู้สูงอายุพัฒนาทักษะ Assertiveness
• เน้นการค้นหา “ช่องว่างระหว่างความคาดหวังกับความจริง”
• ประสบการณ์ 20 เคส มีเพียง 3–4 เคสที่ต้องใช้ยา
3. สาเหตุร่วมของภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุ
1. การสูญเสีย (Loss & Grief)
2. Self-esteem ต่ำ
3. Separation anxiety
4. Unfinished business (สิ่งที่ยังค้างคาใจ)
5. ความคาดหวังไม่สมดุล
6. ความขัดแย้งในครอบครัว
4. แนวทางการให้คำปรึกษาและช่วยเหลือ
|
ประเภทปัญหา |
วิธีการช่วยเหลือที่แนะนำ |
|
ปัญหาด้าน Self |
ใช้ Satir Model เพื่อแก้ไข Self |
|
ปัญหาเรื่องความคิด |
ใช้ CBT, Socratic Questioning, Thought Stopping |
|
ปัญหาด้านความสัมพันธ์ |
ใช้ IPT (Interpersonal Therapy) |
|
ปัญหาที่ต้องการช่วยเร่งด่วน |
ใช้ Brief Intervention |
|
ภาวะซึมเศร้าระยะท้ายชีวิต |
จัด Advance Care Plan, ประเมิน Pathogenic Grief และ Guilt |
5. ข้อเสนอแนะจากวิทยากร
• ต้องมี การประเมินจิตสังคมแบบรอบด้าน โดยเฉพาะในบริบท end-of-life
• ควรมีการจัด Family Meeting ล่วงหน้า เพื่อช่วยเยียวยาก่อนการสูญเสีย
• ต้องมีความเข้าใจในความละเอียดอ่อนทางอารมณ์ของผู้สูงอายุ
• สร้างความหวังและเป้าหมายชีวิตผ่านการพูดคุย (Hope & Meaning-making)
6. บทเรียนที่ได้ (Lessons Learned)
• การฟังอย่างลึกซึ้งและเข้าใจบริบทชีวิตของผู้สูงอายุเป็นหัวใจของการดูแล
• การสื่อสารและเทคนิคการให้คำปรึกษาควรเลือกใช้ให้เหมาะกับปัญหา
• การใช้แนวทางแบบผสมผสาน (Integrative approach) เช่น Satir + CBT + Client-Centered มีประสิทธิภาพสูง
7. รูปแบบการนำไปใช้
• ใช้พัฒนาแนวทางการให้คำปรึกษาในศูนย์สุขภาพผู้สูงอายุ
• บูรณาการในการสอนนักศึกษาพยาบาลด้านการดูแลจิตสังคมผู้สูงอายุ
• ใช้เป็นแนวทางฝึกอบรม caregiver หรือพยาบาลวิชาชีพที่ดูแลกลุ่มผู้สูงอายุ






