เอกสารองค์ความรู้ (KM)
หัวข้อ: การนำแนวทาง Satir มาใช้ในการดูแลสุขภาพใจนักศึกษา
หน่วยงาน: ภาควิชาสุขภาพจิตและการพยาบาลจิตเวชศาสตร์ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
วันที่ดำเนินการ: 20 กค 2023
1. ความเป็นมาและวัตถุประสงค์
ภาควิชาสุขภาพจิตและการพยาบาลจิตเวชศาสตร์จัดทำกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ (KM) เรื่อง การประยุกต์ใช้ Satir Model เพื่อการดูแลสุขภาพใจของนักศึกษา โดยเน้นการให้คำปรึกษารายบุคคล (counseling) กับนักศึกษาพยาบาล วัตถุประสงค์คือ
1. แลกเปลี่ยนและถ่ายทอดประสบการณ์จากอาจารย์ที่ผ่านการอบรม STST 1 และ 2
2. สร้างองค์ความรู้ใหม่ที่เหมาะสมกับบริบทนักศึกษาพยาบาล
3. นำไปสู่แนวทางปฏิบัติที่ใช้ได้จริงในระบบการดูแลสุขภาพจิตนักศึกษา
2. ผู้เข้าร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ได้แก่ อาจารย์ในภาควิชา
ผู้แชร์ประสบการณ์ได้แก่
รศ.ดร.อัจฉราพร สี่หิรัญวงค์
รศ.ดร.นพพร ว่องสิริมาศ
รศ.ดร.พวงเพชร เกษรสมุทร
รศ.ดร.วารีรัตน์ ถาน้อย
ประสบการณ์กรณีศึกษา (Case Example)
เคสนักศึกษาหญิงปี 2
พฤติกรรม: ขาดเรียนบ่อย ไม่ส่งงาน สีหน้าเศร้าหมอง
เมื่อพูดคุย: พบว่าเคยทะเลาะรุนแรงกับครอบครัว รู้สึกโดดเดี่ยว หมดแรงเรียน
การวิเคราะห์ตาม Iceberg Model
Behavior: ขาดเรียน ไม่ส่งงาน ซึมเศร้า
Feelings: โดดเดี่ยว เจ็บปวด ไม่เป็นที่เข้าใจ
Beliefs: “ฉันไม่สำคัญ” / “ไม่มีใครสนใจฉัน”
Yearning: อยากเป็นที่รัก ได้รับการยอมรับ เข้าใจ และปลอดภัย
Self: เด็กหญิงที่พยายามเข้มแข็ง แต่แสวงหาความหมายในตนเอง
กระบวนการ Satir 10 ขั้นตอน (ตัวอย่างที่ใช้ในเคส)
Making contact → สร้างความรู้สึกปลอดภัย
Validating → สะท้อนว่าอารมณ์ที่เธอรู้สึก “ไม่ผิด”
Clarifying goals → ชีวิตที่อยากให้เปลี่ยนไปคืออะไร?
Exploring Iceberg → ใช้คำถามเชิงกระบวนการสำรวจความรู้สึกลึก ๆ
Acknowledging Yearning → การยอมรับ/ความรักที่ต้องการ
Accessing resources → ช่วงเวลาที่เคยรู้สึกเข้มแข็ง
Reframing → “ฉันไม่สำคัญ” → “ฉันมีคุณค่าในแบบของฉันเอง”
Choosing new way → ชวนลองทำสิ่งเล็ก ๆ เพื่อดูแลตนเอง
Anchoring change → เขียนข้อความถึงตัวเอง/ใช้ Self Mandala
Closing → ย้ำว่าความเจ็บปวดคือก้าวแรก ไม่ใช่ความล้มเหลว
ผลลัพธ์: นักศึกษารู้สึกว่าตนเอง “มีคุณค่า” มากขึ้น กล้าสื่อสารกับผู้อื่นตรงไปตรงมา และเริ่มมีพลังกลับมาดูแลการเรียน
3. ตารางการจัดการความรู้
|
ความรู้เดิม |
ความรู้ใหม่จากการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ |
แนวทางปฏิบัติ/การประยุกต์ใช้ |
|
การให้คำปรึกษานักศึกษามักเน้นการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า เช่น ความเครียดจากการเรียน ความสัมพันธ์ หรือการฝึกปฏิบัติ |
การใช้ Satir Model โดยเฉพาะ Iceberg Metaphor และ Congruent Communication ช่วยให้นักศึกษาเข้าใจอารมณ์ ความเชื่อ และความต้องการลึก ๆ ของตนเอง |
ใช้ Iceberg Metaphor ในการสะท้อนอารมณ์และความต้องการนักศึกษา และฝึกการสื่อสารที่เปิดเผยและจริงใจ |
|
อาจารย์ส่วนใหญ่ใช้ทักษะการฟังและการให้คำแนะนำเชิงเหตุผล |
การใช้ Satir ทำให้อาจารย์สร้าง “พื้นที่ปลอดภัย” และสัมพันธ์เชิงบวก ทำให้นักศึกษากล้าเปิดใจมากขึ้น |
จัดกระบวนการให้คำปรึกษาที่เน้น การสร้างบรรยากาศปลอดภัยและการยอมรับ ก่อนเข้าสู่การสำรวจปัญหา |
|
การดูแลสุขภาพจิตนักศึกษาแยกเป็นรายบุคคลตามอาจารย์ที่ปรึกษา |
การแลกเปลี่ยนประสบการณ์ทำให้เห็นว่าการมี ทีมอาจารย์ที่ผ่าน Satir ร่วมกัน ช่วยให้เกิดมาตรฐานการดูแลที่สอดคล้อง |
พัฒนา ทีม Satir Counselor ในภาควิชาเพื่อเป็นที่ปรึกษาร่วมและพัฒนามาตรฐานการช่วยเหลือ |
|
การสอนทักษะการสื่อสารให้นักศึกษามักเน้นเชิงทฤษฎี |
Satir ช่วยให้นักศึกษาได้ฝึกสื่อสารเชิงลึก เข้าใจตนเองและผู้อื่น |
บูรณาการกิจกรรม Satir Communication Exercise ในรายวิชา/กิจกรรมกลุ่ม |
4. บทเรียนที่ได้รับ
• การใช้ Satir Model ช่วยให้นักศึกษาเข้าใจและยอมรับตนเองมากขึ้น
• อาจารย์ได้พัฒนาทักษะการฟัง การสะท้อนอารมณ์ และการสื่อสารอย่างลึกซึ้ง
• การมีทีมอาจารย์ที่ผ่านการฝึกอบรมร่วมกัน ทำให้เกิดระบบการสนับสนุนที่เข้มแข็งและต่อเนื่อง
5. แนวทางการพัฒนาต่อยอด
• จัดทำ คู่มือ Satir สำหรับอาจารย์ที่ปรึกษา
• พัฒนาหลักสูตรอบรมภายใน เพื่อถ่ายทอดทักษะแก่อาจารย์รุ่นใหม่
• ทำวิจัยเพื่อวัดผลลัพธ์ของการนำ Satir มาใช้ในนักศึกษาอย่างเป็นระบบ
6. สรุป
การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ครั้งนี้ทำให้ภาควิชาได้องค์ความรู้ใหม่ที่สำคัญเกี่ยวกับการใช้ Satir Model ในการดูแลสุขภาพใจนักศึกษา สามารถพัฒนาต่อยอดเป็นแนวทางปฏิบัติที่มีมาตรฐาน และเป็นประโยชน์ต่อการสร้างระบบสนับสนุนสุขภาพจิตที่ยั่งยืน






